FİİLİMSİLERİ NEDEN BULAMIYORUM?

Fiilimsiler fiil kök veya gövdelerinden türeyerek fiil olma özelliğini kaybetmiş ad soylu sözcüklerdir. Dilimizde isim, sıfat ve zarf görevinde kullanılırlar. Türkçeye esneklik ve pratiklik kattıkları için çok önemlidirler.

Ortaokul, lise ve lisans eğitimlerindeki dil bilgisi konuları içinde yer almaktadırlar. Diğer konularla olan bağlantısına baktığımızda fiilimsilerin (eylemsilerin) ortada yer aldığını söyleyebiliriz. Yani hem önceki konularla hem de sonraki konularla bağlantısı vardır. Konuyu kavramak için önceki konulardan “Çekim Ekleri, Yapım Ekleri, Ses Bilgisi, İsim Tamlamaları, Sıfat Tamlamaları (Sıfatlar), Zarflar” gibi alanlarda bilgi sahibi olmak gerekir. Daha sonraki konulardan olan “Cümlenin Ögeleri, Cümlede Yapı ve kısmen de “Anlatım Bozuklukları” bazı özellikleri yönüyle fiilimsilerle ilgilidir.

Fiilimsiler fazla zor bir konu olmasa da öğrencilerde “Fiilimsileri neden bulamıyorum, fiilimsiler neden zor?” gibi sorulara sebep olmaktadır. Bu yazımızda fiilimsilerle ilgili sorunların kaynaklarına değineceğiz.

Fiilimsilerle İlgili Sorunların Sebepleri Nelerdir?

• Fiilimsilerin kök veya gövdeleri bir fiildir. Bu yüzden fiilimsi ekini çıkardığımızda geriye bir fiil (eylem) kalmalıdır. Örneğin “gelmesi” sözündeki “-me” ekinin isim fiil olduğunu düşünüyorsak önce ekten önceki bölüme bakmalıyız. Eki kaldırdığımızda “gel-” fiili ortaya çıkmaktadır. Kök durumundaki bu fiil, isim fiil eki alarak fiilimsi durumuna gelmiştir.

• Çekimli fiillerin fiilimsi olması mümkün değildir. Mesela “Ali buraya geldi.” cümlesindeki “geldi” sözü görülen geçmiş zamana göre çekimlenmiştir. Fiilimsi (eylemsi) olması mümkün değildir.

• İsim fiil eki olan “-ma / -me” fiillere gelen olumsuzluk ekiyle karıştırılabilir. “Fiillerde Kip” konusunu kavrayamadıysak burada yanılabiliriz.

• Fiilimsilerde ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) veya ünsüz yumuşaması görülebilir. “Çarptığım” sözünü eklerine ayırırsak “çarp – dık – ım” şeklinde bir yapıya ulaşırız. Burada “-dık” “-tığ” şekline girerek aynı anda hem sertleşme hem de benzeşmeye uğramıştır.

• Sıfat fiil eklerimiz “-an, -ası, mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” şeklinde kodlanır. Bu ekler, kip ekleriyle karıştırılmaktadır. Bu yüzden arada kiplerle ilgili hatırlatmalarda bulunmak veya eskiye dönük çalışma yapmak faydalı olacaktır.

• Fiilimsiler cümlede kendi başlarına yüklem olamaz. Olabilmeleri için ek fiil (ek eylem) almaları gerekir. Bununla ilişkili olarak adayları yanıltmak için fiilimsiyi cümlenin sonuna taşıyabilir veya fiilimsileri genellikle cümlenin ortasında görmeye alıştığımızdan çekimli eylemleri cümlenin ortasına almayı deneyebilirler.

• Fiilimsileri yakalamak için cümleleri anlamsal yönden de incelemek gerekir. Bu yüzden tüm cümlelerin tamamı, dikkatlice okunmalıdır.

*** Fiilimsilerle ilgili testimizi buradan çözebilirsiniz.

Serbay KAYGANACIOĞLU (serbayk@egitimaskina.com)