Anlatım bozuklukları, farklı sınıf seviyelerinde ve sınavlarda karşımıza çıkan konulardan biridir. Eleyici bir konu olduğu için dikkatlice ele alınması gerekir. Ancak birçok kişi ne kadar uğraşırsa uğraşsın “Anlatım bozukluklarını neden yapamıyorum?” sorusuna net bir cevap bulamamaktadır.
Küçük yaşlardan beri Türkçe üzerine bir eğitim almaktayız. Anlamsal ve dil bilgisel birçok şey öğrendik. Anlatım bozukluklarının bir bölümü anlama, bir bölümü ise dil bilgisi konularıyla ilgilidir. Önceki dönemlerden gelen eksikler tamamlanmadan konunun kavranması ne yazık ki mümkün değildir ve işe başlarken önce eski konularla ilgili ciddi bir tekrarın yapılması gereklidir. Buna da sorun yaşamamıza sebep olan noktayı belirleyerek başlayabiliriz. Peki nelerdir bunlar?
- Söz gruplarının (isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, deyimler vb.) iyi bilinmemesi
- Tamlama eklerinin bilinmemesi
- Ek-fiillerin kavranamamış olması
- Cümlenin ögeleri, cümlede yapı ve fiilde çatı konularının iyi öğrenilmemiş olması
- Sözcük dağarcığının zayıflığı
- Cümledeki mantıksal hataların gözden kaçırılması
- Birçok yanlışın toplumda ve medyada yanlış hâliyle yerleşmiş olması
Saydığımız maddelerin içinde en zorlusu, sonuncusudur. Çünkü doğru olarak gördüğümüz bir noktada kolay kolay hata aramayız. İkinci sıradaki ise sözcük dağarcığının zayıf olmasıdır. Türkçeyi iyi kullandığı kanıtlanmış yazarlarımızın kitaplarını daha fazla okursak sorunumuzu zaman içinde çözebiliriz. Diğer maddeler ise geçmişe yönelik çalışmalarla telafi edilebilir.
Dil bilgisel anlatım bozuklukları eklere ve sözcüklerin uyumuna dayandığı için genellikle kulak tırmalayan, bize ilginç gelen çağrışımlar oluşturur. Anlatım bozukluğunun çeşidini bulamasak da en azından hangi cümleyi incelememiz gerektiğini yakalayabiliriz. Anlamsal olanları bulmanın en önemli noktasının ise dikkati toplamak olduğunu unutmayınız.
Serbay KAYGANACIOĞLU (serbayk@egitimaskina.com)
