Osmanlı İmparatorluğu, döneminin en güçlü devletidir. Her söylediği tüm cihanda yankılanan bir gururdur bizim için. Ancak hiçbir güç sonsuza kadar var olmamıştır. Zamana ayak uydurabilenlerse sadece ömürlerini uzatabilmiştir. Böyle güçlü bir devlet sizce neden daha uzun süre hüküm süremedi?
Osmanlı’da I. Ahmet’e kadar hep taht kavgaları yaşanmış ve daha becerikli olan hükümdarlar başa geçmiştir. Fakat I. Ahmet Dönemi’nde şehzadelerin sancaklara gönderilmesine son verildi. Çünkü şehzadeler belli bir güce erişip saltanatın devamı için taht kavgalarına girişmeye başlıyorlardı. Bunu sonlandırmak için “Kafes Sistemi”ne geçildi. Şehzadeler artık sancaklara gönderilmeyip sarayda bulunacaktı. Burada eğitilecek ve içlerinden yaşça en büyük olanı tahta geçecekti.
III. Mustafa “ekber ve erşad” olanın tahta geçmesi kuralıyla hükümdar oldu. Yani becerisiyle değil, yaşıyla taht kazandı. Fakat yetersiz oluşunu kendisi de iyi biliyordu. Ülkeyi ayakta tutabilmek için ıslahatlar yapmaya girişti. Ordudaki geri kalmışlığı sonlandırmak için yurt dışından uzmanlar getirtti. Mühendislik ve askeri eğitim alanındaki eğitimler için “Baron dö Tott”u İstanbul’a çağırdı. Baron, Batı’daki gibi modern bir ordu oluşturmak için çalışmalara başladı. “Sürat Topçuları” adındaki topçu ocağını kurmak için gereken her şeyi yapmaya başladı. Bu topçu ocağı, Batı standartlarında olacaktı. Yerli mühendis ve subaylar Baron’un yaptıklarına gıptayla bakarken bir kıskançlık içine düştüler. “Bizim bu kâfirden bir eksiğimiz yok aslında.” düşüncesiyle ona türlü engeller çıkarmaya çalıştılar. Durumdan rahatsız olan Baron dö Tott, durumu III. Mustafa’ya arz etti. “Hem bilgileri yetersiz hem de benim çalışmalarımı sabote ediyorlar, eğitilmeye karşı isteksizler.” deyince Padişah kızdı. Baron’a dönerek “Sizden bir kurul toplayıp bu kişileri bir imtihan yapmanızı rica ediyorum.” dedi.
Alelacele üç kişilik bir sınav komisyonu oluşturuldu. İtirazcılar içeri alındı. Padişah da oturduğu yerden sınavı izlemeye başladı. Baron dö Tott ilk soruyu sordu: “Müsellesin (üçgenin) iç açılarının toplamı kaç derecedir?” İtirazcılar biraz düşündüler. Koskoca Padişah’ın karşısında sus pus kalmak olmazdı. Kendi aralarında fısıldaştılar. İçlerinden en bilgili görüneni cevapladı: “Müsellesine göre değişir efendim!” Böyle bir cevaptan sonra imtihanın sürmesine gerek görülmedi.
Serbay KAYGANACIOĞLU (serbayk@egitimaskina.com)
