Cümlenin ögeleri, ilkokuldan itibaren seviye yükseldikçe daha da detaylandırılan konulardan biridir. Üst düzey sınavların bazılarının yanında hemen hemen her sınavda cümlenin ögelerinden soru veya sorular gelmektedir. Bazı sorular oldukça kolay olabileceği gibi bazıları ise sınavda fazlaca zaman harcatabilmektedir.
Cümlenin Ögeleri Neden Önemli?
Cümlenin ögeleri, kendinden sonraki aşamalarda gelen “Fiilde Çatı” ve “Cümle Yapıları / Türleri” konularının temelini oluşturmaktadır. İyi öğrenilmediği zaman bu konularda da yol almak güçleşir. Bu sebeple konunun iyi kavranması çok önemlidir. Ancak konuyu iyi öğrenemediğimizde sorun’un kaynağına inersek takıldığımız noktalara kökten bir çözüm getirebiliriz.
Cümlenin Ögeleri Hangi Konularla İlişkilidir?
- Ek Fiiller: Ek fiilleri bilmeyen birinin isimlerin nasıl yüklem olduğunu kavraması güçleşir.
- İsim ve Sıfat Tamlamaları: Cümlelerin ögeleri bulunurken söz grupları birbirinden ayrılmaz. Tamlamalar da söz grubu (birden fazla sözcükten oluşan) olduğu için bütün halinde ele alınmalıdır.
- Deyimler: Deyimler birden fazla sözden oluştuğu için tıpkı tamlamalar gibi bütün hâlinde alınmalıdır. Mesela “göz atmak” deyimi “atmak” olarak alınamaz.
- Yardımcı Eylemle Kurulan Birleşik Yapılı Fiiller: Birleşik yapılı fiillerde “olmak, etmek, eylemek, kılmak” gibi fiiller tek başlarına değil, anlam kazandıkları sözle alınırlar. Mesela “yardım et-” fiili sadece “et-” olarak alınamaz.
- Çekim Ekleri: Nesne ve dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) bulunurken “İsim Durum (Hâl) Ekleri” gerekir. Bu ekleri bilmeyen biri zorlanır. Bilen biri ise zorlandığı anda teknik bilgilerden yola çıkarak doğru ögeleri bulabilir veya cümleyi ögelerine doğru şekilde ayırabilir.
UYARI: Bir cümlenin ögelerini ararken önce mutlaka yüklemi bulun. Diğer ögeleri bulmak için tüm soruları yükleme sorun. Çünkü yüklem dışındaki hiçbir ögeye soru sorulmaz.
UYARI: Ögeleri bulmaya yarayan soruları mutlaka ezberleyiniz.
Serbay KAYGANACIOĞLU (serbayk@egitimaskina.com)

